HOCALI KATLİAMI NEDİR?

Hocalı Katliamı, Karabağ Savaşı sırasında 26 Şubat 1992
tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti’nın Dağlık Karabağ bölgesindeki Hocalı
kasabasında yaşanan ve Azeri Türklerinin Ermeniler tarafından toplu şekilde
katledilmesi olayı.

“Memorial” İnsan Hakları Savunma Merkezi, İnsan
Hakları İzleme Örgütü, The New York Times gazetesi ve Time dergisine göre
katliam, Ermenistan’ın ve 366. Motorize Piyade Alayı’nın desteğindeki Ermeni
güçleri tarafından gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, Karabağ Savaşında Ermeni
kuvvetlere komutanlık yapmış bugünkü Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan ve
Markar Melkonyan’ın aktardığına göre kardeşi Monte Melkonyan, katliamın Ermeni
güçler tarafından yapılan bir intikam olduğu açıklanmıştır.

İnsan Hakları İzleme Örgütü, Hocalı Katliamı’nı Dağlık
Karabağ’ın işgalinden bu yana gerçekleşen en kapsamlı sivil katliamı olarak
nitelendirmiştir.

Azerbaycan Cumhuriyeti’nin resmî açıklamasına göre saldırıda
106’sı kadın, 83’ü çocuk olmak üzere toplam 613 Azeri vatandışı hayatını
kaybetmiştir.

***

“10 bin nüfuslu Hocalı’da olaylar sırasında yaklaşık 3.000
Azeri bulunmaktaydı. Saldırıda ölenler hakkında verilen resmi rakam 613 kişi
olmakla birlikte, katledilen toplam Azeri sayısının 1.300 kişi olduğu
söylenmektedir. Saldırılar sırasında Hocalı’da yaşayan Ahıska Türkleri de
evlerinde yakılarak öldürülmüştür. Kadın, çocuk ve yaşlılar da dahil olmak
üzere siviller katledilmiştir. Katliamın ilk gecesinde sekiz aile bütün
fertleriyle öldürülmüş, 700’den fazla çocuk anne ya da babasını kaybetmiştir.
Yaralılar ise 1.000’in üzerindedir…”

Hocalı, Dağlık Karabağ bölgesinin en önemli tepelerinden
birinde bulunan bir kasabadır. Bu nedenle stratejik önemi vardır. Bu bölge
yıllardır Azerbaycan ile Ermenistan arasında sorunun yaşanmasına nede olmuş,
Ermenistan’ın bölgeye defalarca saldırı ve işgallerine maruz kalmıştır.

1991 Yılında Sovyetler Birliği dağılınca Dağlık Karabağ
bölgesi Parlamentosu bağımsızlığını ilan etmiştir. Öte yandan 1988 yılından
beri Azerbaycan ile Ermenistan arasında süren çatışmalar sonucu bir milyona
yakın Azeri kendi topraklarında göçmen durumunda yaşamak zorunda kaldı.
Azerbaycan topraklarının % 20’si işgal edildi. İşgal, Birleşmiş Milletler
tarafından alınan kararlarda da onaylandı. Bu kararlarda Ermeni kuvvetlerinin
Yukarı Karabağ’daki işgale son vermeleri istendi. Ancak Amerika, Rusya gibi
devletlerin BM kararlarında çekimser kalmaları, işgalin ortadan kalkmasını engelleyen
en önemli faktör oldu.

1990 yılının Ağustos ve Eylül aylarında Ermeniler
saldırılarını doğrudan Azerilere yöneltmeye başlamışlar, otobüs baskınları, yol
kesme gibi terör eylemlerine kalkışmışlardır. 1990 yılı başlarında yaklaşık 186
bin Azeri, Ermenistan’dan Azerbaycan’a gitmeye zorlanmıştır. Ekim 1991’de ilk
Azeri köyü Ermenilerce ele geçirilmiştir. Hocalı Katliamı, Rus askerlerinin
desteğiyle 25–26 Şubat 1992’de Hocalı’ya ulaşan Ermeni kuvvetlerince
gerçekleştirilmiştir. Rusya olaylarla ilgisinin olmadığını iddia etse de, Rus
ordusuna ait 366. alayın 1991’in sonbaharından beri Ermenilerin safında
savaştığı, alaydan kaçan askerlerce doğrulanmıştır.

Katliam sonrası cesetler üzerinde yapılan incelemelerde
cesetlerin birçoğunun yakıldığı, gözlerinin oyulduğu, başları kesildiği
görülmüştür. Hamile kadınlar ve çocukların da maruz kaldığı tespit edilmiştir.

Katliam esnasında birliklere komutanlık yapsınlar diye eski
ASALA eylemcilerinin de kullanıldığı açıkça bilinmektedir.

1994 yılında iki taraf arasında ateşkes ilan edilmiştir.
Savaş sonrası çözüme kavuşturulamayan bir diğer sorun da, ülke içerisinde
yerinden edilen ya da sığınmacı durumuna düşen bir milyon civarı Azeri’dir.
Bunların büyük bir çoğunluğu Azerbaycan sınırları dahilinde yaşamaktadırlar.
Azerbaycan nüfusunun %10’undan fazlası ülke içinde
yerinden edilmiş sığınmacılardan oluşmaktadır ki bu, kişi başına dünyada
yerinden edilmiş en büyük nüfus hareketlerinden biri anlamına gelmektedir. Bu
insanlar hâlâ Ermenilerce işgal edilen topraklarda bulunan evlerine geri
dönmeyi beklemektedirler. 

Azerbaycan
Cumhuriyeti’nde yaşadığı yeri terk etmek zorunda kalan veya başka ülkelerden
Azerbaycan’a gelen Azerbaycan vatandaşları, Azerbaycan hükümeti tarafından
“göçkün” olarak adlandırılmaktadır. Sorunlarına hâlâ kalıcı çözümler
bulunamayan göçkünler; mesken, iş, yiyecek, sağlık, eğitim ve can güvenliği
gibi birçok sorunla karşı karşıyadırlar. Bu kişiler Bakü ve çevresinde, zor
koşullar altında çadırlarda, barakalarda, okul ve yurtlarda, pansiyonlarda,
dükkanlarda, yük vagonlarında, hatta yol kenarlarında yaşam mücadelesi
vermektedirler. 

İnsan Hakları
İzleme Örgütü olayı Dağlık Karabağ Savaşı içerisinde yapılan en büyük katliam
olarak nitelemiştir. Azerbaycan Parlamentosu 1994’te Hocalı’da yaşanan katliamı
“soykırım” olduğunu ilan etti. 

Avrupa Konseyi
Parlamenterler Meclisi’nin 30 üyesi (12 Türkiye, 8 Azerbaycan, 3 Birleşik
Krallık, 2 Arnavutluk, 1 Bulgaristan, 1 Lüksemburg, 1 Yugoslavya Federal
Cumhuriyeti, 1 Makedonya Cumhuriyeti, 1 Norveç, 1 Polonya) tarafından imzalanan,
“Ermenistan tüm Hocalıları öldürdüler ve tüm şehri harap ettiler” ifadesinin de
yer alan ve 19. yüzyılın başlarından beri Ermenistan tarafından Azerilere karşı
işlenen soykırım olarak tanınmaya adım atılması gerektiğini bütün parlamento
üyelere söyleyen 324 nolu bildiri yayımladı.

51 ülkenin
parlamenterlerinden oluşan “İslam İşbirliği Teşkilatı Parlamentolar Birliği”
olayları soykırım olarak tanımıştır.