Ukrayna’daki son gelişmelerden yola çıkarak, ABD’nin Soğuk Savaş sonrası Rusya’nın komşularına yönelik politikası bir başarısızlık gibi görünebilir. Moskova, Ukrayna sınırına 100.000’den fazla asker yerleştirdi ve ABD’nin durumu yatıştırma çabaları şimdiye kadar yetersiz kaldı. Ancak Avrupa’nın on yıllardır yaşadığı en ciddi güvenlik krizi, Washington’un bölgedeki temel hedeflerine ulaşamamasının sonucu değil, paradoksal bir şekilde, kaçak başarısının bir belirtisidir.
Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana Birleşik Devletler, eskiden “yeni bağımsız devletler” olarak adlandırılanların egemenliğini güçlendirmeye ve böylece Sovyetler Birliği’nin enkazından yeni bir Avrasya süper gücünün ortaya çıkmamasını sağlamaya çalıştı. Washington, bu ülkeleri Batı ile daha derin bağlar kurmaya ve Moskova ile olan bağlarını zayıflatmaya teşvik ederek, bağımsızlıklarını güçlendirmeyi umuyordu.
Ancak Washington’un stratejisi çok iyi çalışmış olabilir. Birçok eski Sovyet cumhuriyeti ve özellikle Ukrayna şimdi Batı kampına katılmak istiyor ve Rusya onları durdurmak için savaşa gitmeye hazır .Ukrayna’daki mevcut krizin nasıl sonuçlandığına bakılmaksızın, tüm taraflar bölgesel düzen için karşılıklı olarak kabul edilebilir bir düzenleme üzerinde anlaşmaya varmadıkça, Rusya bu eski Sovyet cumhuriyetlerinin statüsü konusunda ABD ve müttefikleriyle yeniden çatışmaya mahkumdur.
Bu, kulağa uzun bir emir gibi gelebilir, özellikle de tüm taraflar topuklarını kazmaya meyilli göründüğü için. Ancak RAND Corporation ve Friedrich Ebert Vakfı’nın yakın tarihli bir girişimi, iyimserlik için sınırlı gerekçeler sunuyor. Düşünce kuruluşları, Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği, Rusya ve Sovyet sonrası beş Avrasya ülkesinden bir grup hükümet dışı uzmanı bir araya getirdi ve onları karşılıklı olarak kabul edilebilir bir çözümün haritasını çıkarmakla görevlendirdi. Ürettikleri belge , çatışma döngüsünden kaçmak için yeterli ortak zemin olabileceğini gösteriyor .
NE DİLEDİĞİNE DİKKAT ET
Sovyetler Birliği’nin çöküşünün hemen ardından, eski cumhuriyetlerin egemen devletler olarak kalacağı açık olmaktan çok uzaktı. Bu ülkelerde konuşlandırılan birçok Kızıl Ordu birimi bir gecede Rus askeri birimleri haline geldi ve birçoğu yeni bağımsız hükümetlere karşı silahlanan ayrılıkçı hareketlerin yanında savaştı. Eski cumhuriyetler, merkezi Sovyet ekonomisinin mirası sayesinde ekonomik olarak Moskova’ya da oldukça bağımlıydı. Rusya, başlangıçta, karlı Avrupa pazarına gidenler de dahil olmak üzere, eski Sovyetler Birliği’nin tüm hidrokarbon ihracat boru hatlarını kontrol etti. Ve Moskova’daki karar alıcılar, komşu ülkelerdeki muadillerinin artık uluslararası hukukta bağımlı bölgesel parti patronları değil, egemen eşitler olduğu gerçeğine uyum sağlamakta güçlük çektiler.
ABD için çıkarımlar açıktı: Ukrayna, Beyaz Rusya, Gürcistan, Kazakistan ve diğer yedi Baltık dışı cumhuriyetle (Baltık cumhuriyetlerinin batıya doğru gidişi zaten açıktı) Batılı bağları güçlendirmeye çalışmadıkça, Moskova bunu yapabilirdi. zaman, Avrasya kara kütlesinde bir tür birliği yeniden inşa edin. Baş Rusya danışmanı Strobe Talbott’a göre , ABD Başkanı Bill Clinton 1993’te göreve başladı ve “bölgedeki herkesi ‘Rusya’nın şehirdeki tek oyun olmadığına’ ve ABD’nin nelere yardım etmeye kararlı olduğuna ikna etmemiz gerektiği inancıyla göreve başladı. yeni bağımsız devletlere, eski bağımsız devletler haline gelmek için hayatta kal dedik.” Ertesi yıl Dışişleri’nde yazan eski Ulusal Güvenlik Danışmanı Zbigniew Brzezinski Bu yaklaşımın entelektüel mimarisini dile getirdi: “Gerçekçi ve uzun vadeli bir büyük stratejinin temel amacı, eski Sovyetler Birliği içinde jeopolitik çoğulculuğun sağlamlaştırılması olmalıdır.”
Ardışık ABD yönetimleri, Avrupa’daki ABD müttefikleriyle birlikte tam da bunu yaptı. Washington, sonunda Rusya’nın enerji ihracat tekelini kıracak ve böylece üretici ve transit ülkelere bağımsız gelir akışları sağlayacak yeni boru hatları için bastırdı. Siyasi ve finansal _GUAM (Gürcistan, Ukrayna, Azerbaycan ve Moldova) gibi Rusya’yı dışlayan eski cumhuriyetlerin bölgesel gruplaşmalarına destek. Bu eyaletlerden yeni nesil subayları, Moskova’da eğitim görmüş büyüklerinden daha az Rusya merkezli bir dünya görüşü ile evlerine dönecekleri umuduyla ABD askeri eğitim kurumlarında okumak için getirdi. Avrupa Birliği’nin bu devletleri bloğun düzenleyici ve teknik standartlarını benimsemeye teşvik etme çabalarını destekledi, en azından kısmen Rus liderliğindeki bölgesel kuruluşlar tarafından kullanılan standartların yerini aldı. Ve tekrar tekrar.
Çoğu önlemle, bu çabalar son derece başarılı oldu. Her ne kadar bazı başkentlerin belirli köşelerinde Rusya yanlısı duygular varlığını sürdürse de, herhangi bir eski Sovyet cumhuriyetinin egemenliğini gönüllü olarak Moskova’ya geri bırakma ihtimali uzak değil. Rusya, bölge liderleri için çekici bir siyasi veya ekonomik model değil. Çoğu eski Sovyet cumhuriyetinin ithalat ve ihracatındaki payı durgun veya istikrarlı bir şekilde azalıyor ve hidrokarbon ihracat tekeli onlarca yıl önce kırıldı. Avrupa’ya seyahat artık Gürcistan, Moldova ve Ukrayna vatandaşları için vizesiz. Ve sözde Rusya’nın en yakın müttefiki olan Beyaz Rusya, 2019’da kişi başına diğer tüm büyük ülkelerden daha fazla AB Schengen bölgesi vizesi aldı.
Birleşik Devletler, Rusya’nın komşularının Batı’ya doğru sürüklenmesine karşı koyacağı gaddarlığı tahmin etmemişti.
Ancak bu devletlerin egemenliğini ve bağımsızlığını güçlendirmeye yönelik çabaları, Rusya’nın bölgedeki etkisini azaltma çabalarından ayırt etmek bazen zordu. Her iki durumda da ABD, Rusya’nın komşularının Batı’ya doğru sürüklenmesine karşı koyacağı gaddarlığı öngörmedi. Moskova’nın 2008’de Gürcistan’ı işgal ederek ilk kez gösterdiği gibi, ikna yoluyla başaramadığını güçle dayatmaya hazır.
Rusya’nın 2014’te Kırım’ı ilhakı ve doğu Ukrayna’yı işgali ve Ukrayna sınırlarındaki mevcut güç seferberliği, 2008 Rus-Gürcü savaşının bir sapma olmadığını açıkça ortaya koydu. Moskova’nın NATO ve AB ile yakından bağlantılı devletlerle çevrili olmaktan kaçınmak için askeri gücünü kullanmaya istekli olduğuna şüphe yok. Moldova gibi bazı ülkelerde Kremlin, Rusya yanlısı ayrılıkçı bölgeleri destekleyerek ve Batılı kulüplere katılımı engelleyen toprak anlaşmazlıklarını körükleyerek potansiyel AB veya NATO üyeliğini etkili bir şekilde veto etmeye karar verdi. Beyaz Rusya gibi diğer ülkelerde, sadece biraz daha Batı dostu muhalif güçlerin Ağustos 2020’de Devlet Başkanı Alexander Lukashenko’nun nispeten esnek rejimini devirme olasılığı, ülke üzerinde Rus bombardıman uçuşlarını tetiklemek için yeterliydi ve göre,Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Minsk’in kontrolü kaybetmesi durumunda protestoları bastırmak için yedek çevik kuvvet polisinin seferber olduğunu söyledi. Ve elbette Ukrayna’da Putin, Kiev’in Batı kampına katılma girişimine son vermek için Soğuk Savaş’tan bu yana Avrupa’daki en büyük askeri yığınağı topladı.
Kısacası, jeopolitik çoğulculuk arayışının faydaları olduğu kadar maliyetleri de olduğu ortaya çıktı. ABD stratejisi, bir neo-Sovyetler Birliği’nin yeniden ortaya çıkmasını önlemeye yardımcı oldu, ancak hem Rusya’nın hem de komşularının kabul edebileceği alternatif bir bölgesel mimari yaratmadı. Rusya’nın komşularının AB ve NATO’ya fazla yaklaşmasını engellemek için askeri güç kullanma isteğini de hesaba katmadı. (Tabii ki, Rusya’nın bu devletlere karşı sert yaklaşımı, onları kaçmaya daha da hevesli hale getirdi.) Ukrayna’daki mevcut kriz, Sovyet sonrası Avrasya’da jeopolitik çoğulculuğun sürdürülmesinin önemli riskler yaratacağının en son ve en açık göstergesidir. Amerika Birleşik Devletleri ve müttefikleri – ve özellikle Rusya’nın komşuları için.
Bazıları, temel sorunun Batı politikası değil, Rus neoemperyalizmi olduğuna karşı çıkabilir. Moskova, komşularının tamamen egemen devletler olduğunu kabul ederse ve onların istedikleri şekilde hizalanmalarına izin verirse, sorun olmazdı. Bu kesinlikle doğru. Ancak Moskova bunu açıkça böyle görmüyor ve komşularının kendi seçimlerini yapmasına izin vermek istemiyor. Aksine, bu devletlerin seçeneklerinin sınırlı olmasını sağlamak için savaşa girmeye, toprakları ilhak etmeye ve ayrılıkçı vekilleri desteklemeye isteklidir. Rusya’nın bir sonraki liderinin Putin’inkinden farklı bir yol izlemesi umulabilir. Ancak umut bir strateji değildir ve bu arada Rus ordusu, Ukrayna’da Putin’in halefinin elini kolunu bağlayan eylemlerde bulunabilir.
——————-
ALTERNATİF HAYAL ETMEK
Mevcut kriz nasıl çözülürse çözülsün, Rusya, Amerika Birleşik Devletleri, Avrupalı güçler ve Sovyet sonrası Avrasya ülkeleri, özellikle de Rusya ile Avrupa arasında sıkışan altı ülke: Ukrayna, Beyaz Rusya olmadıkça, Rusya’nın yakın çevresi bir parlama noktası olmaya devam edecek. Moldova, Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan—bölgedeki devletlerin etkileşimlerini yönetmesi gereken normlar, kurumlar ve kurallar üzerinde geniş bir anlaşmaya varabilirler. AB ve NATO, Sovyet sonrası devletlere tam üyelik sunmaya hazır olsalar bile -ki öyle değiller- mevcut yaklaşımı sürdürmek, Rusların şu ya da bu biçimde onlara tekrar tekrar saldırma riskini taşıyor. Karşılıklı olarak mutabık kalınan bir alternatif, tüm tarafların yararına olacaktır. Buradaki zorluk, bu alternatifin ne olabileceğini hayal etmektir.
RAND Corporation ve Friedrich Ebert Vakfı, tam da bunu yapmak için Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa, Rusya ve beş Sovyet sonrası Avrasya ülkesinden bir grup hükümet dışı uzmandan karşılıklı olarak kabul edilebilir bir bölgesel düzenleme hazırlamalarını istedi. Ben dahil tüm katılımcılar özel vatandaşlar olarak hareket ediyordu ve bu nedenle ülkelerinin politikalarının sınırlarının ötesine geçme kabiliyetine sahipti. Ancak yine de herkesin, ülkede önerilen herhangi bir anlaşmanın olası kabulünü göz önünde bulundurması gerekiyordu. Ürettiğimiz belge , tanımı gereği, tek bir yazarın görüşlerini tam olarak yansıtmayan veya herhangi bir ülkenin maksimalist hedeflerini tam olarak karşılamayan bir uzlaşmaydı, ancak bu nedenle çok taraflı bir müzakerenin nereye varabileceğini gösterebilir.
Rusya ve Ukrayna da dahil olmak üzere esasen savaşta olan ülkelerden yazarların yer aldığı bir grubu birleştirmek kolay değildi. Ancak sonunda güvenliği, bölgesel çatışmaları ve ekonomik entegrasyonu kapsayan gözden geçirilmiş bir bölgesel düzen için kapsamlı bir öneride anlaştık. Önerimiz, bölgesel güvenlik konusunda büyük güçlerin katılımı için yeni bir danışma organı, NATO’nun ve Rusya liderliğindeki Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü’nün üye olmayanlara yönelik davranışları için yeni normlar (diğerinin meşruiyetini ve mevcut durumunu sorgulamamak gibi) yaratacaktır. üyelik) ve bağlantısız devletlere çok taraflı güvenlik garantileri ve diğer güven artırıcı önlemler teklifi. Bölge içinde artan çok yönlü ticareti kolaylaştıracak; AB ile Rusya liderliğindeki Avrasya Ekonomik Birliği (EAEU) arasında düzenli diyalog kurmak, ve bu ticaret bloklarının üyesi olmayanlar; ve gelecekteki krizleri önlemek için yeni kurallar oluşturun. Son olarak, planımız, bölgesel çatışma bölgelerinde yaşayan insanların geçim kaynaklarını derhal iyileştirecek mekanizmalar ve süreçler sağlayacak ve sonunda karşılıklı olarak üzerinde anlaşmaya varılan yerleşimlere doğru ilerleyecektir.
Mevcut bölgesel düzene karşılıklı olarak mutabık kalınan bir alternatif, tüm tarafların yararına olacaktır.
Yaklaşımımız, güvenlik, bölgesel çatışmalar ve bölgesel entegrasyon konusundaki anlaşmazlıkların hepsinin birbiriyle bağlantılı olduğu gerçeğini yansıtıyor. Örneğin, Tiflis’in bağlantısız bir statü olarak kabul edilmesi durumunda, Gürcistan’ın ayrılıkçı çatışmalarının karşılıklı olarak kabul edilebilir bir şekilde ele alınması gerekecektir. Tersine, bu çatışmalar, bölgesel güvenlik rejimi konusunda ortak bir yaklaşıma doğru hareket edilmeden çözülemez kalacaktır. Bu konulardaki anlaşmazlıklar birbirinden ayrılamaz ve bu nedenle çözümler birleştirilmelidir.
Bunun pratikte nasıl çalıştığını görmek için günümüzün en zor ve en alakalı örneğini düşünün: Ukrayna. Bağlantısız bir statüyü gönüllü olarak kabul etmesi karşılığında, Kiev hem çok taraflı güvenlik garantileri hem de sınır bölgesi de dahil olmak üzere Rusya’nın askeri kısıtlama taahhütlerini alabilir. Rusya ve Batı, güvenlik konularında düzenli istişarelerde bulunacak ve daha da önemlisi, bölgesel güvenlik mimarisinde değişiklik yapmadan önce karşılıklı fikir birliği aramayı taahhüt edecek. Ukrayna’nın bağlantısızlığına saygı göstermeyi taahhüt edecekler. Güneydoğu Ukrayna’nın Donbas bölgesiyle ilgili mevcut müzakereler, çatışmayı çözmeye yönelik yeni bir uluslararası taahhüdün parçası olarak önemli ölçüde hızlandırılmış olacaktı. AB ile mevcut serbest ticaret anlaşmasına ek olarak, Ukrayna, Rusya ile ticaretin yeniden kurulmasından (şu anda
Moskova’nın cezalandırıcı yaptırımları tarafından engellenmektedir) ve AB ve EAEU ile üçlü bir istişare mekanizmasının oluşturulmasından fayda sağlayacaktır. Bu düzenlemeler Ukrayna’ya statükodan çok daha fazla güvenlik, istikrar ve refah sağlayacaktır – Rusya yakın bir işgal tehdidinde bulunmasa bile.
———-
KIRMIZI DÜŞÜNCE
Elbette herkes böyle bir alternatif düzenlemeyi hoş karşılamayacaktır ve bu kriz bunu daha da az olası hale getirdi. Pek çoğu, istikrarlı bir bölgesel düzen üzerinde karşılıklı anlaşmaya varmayı taviz vermekle eş değer görüyor. Bu görüş, tartışmaları boğma ve alternatif tartışmalarını kapatma etkisine sahiptir. Önerimizin fikir pazarında çok az rekabetle karşılaşması belki de şaşırtıcı değildir. Bununla birlikte, mevcut krizden önce yazılmış olan teklifimizi tartıştığımız hem Rus hem de Batılı hükümet yetkilileri, uzlaşmaya çok az teşvikleri olduğunu belirtti. Her iki taraf da bölgede uzun vadeli avantaja sahip olduğuna inanıyordu. Birincisi, askeri gücün elverişli dengesine güvenebilirken, ikincisi, çekim gücünü durdurulamaz olarak gördü. Arada kalan devletlerden olanlar, ülkelerinin bu konulardaki tartışmalarının kutuplaşması ve büyük güçlerin kararlarını etkileme konusundaki yetersizliklerinin algılanmasından korktular. Eski bir üst düzey Ukraynalı yetkili, teklifimizin ancak “büyük bir felaketten sonra” dikkate alınacağından korktuğunu söyledi. Yine de, statükonun kimseye hizmet etmediğini kabul eden ve bizimki gibi alternatifleri değerlendirmeye istekli olan, hem hükümet içinde hem de dışında birçok kişiyle karşılaştık.
Avrupa büyük bir felaketin eşiğinde olabilir. Rus hükümetinin Ukrayna çevresinde topladığı devasa güçle ne yaptığından bağımsız olarak Putin, Rusya’nın arka bahçesinde azalan etkisinin artık herkes için bir sorun olduğunu açıkça belirtti. Moskova’nın komşularının Batı yörüngesine kaymasını önlemek için güç kullanmaya istekli olması, ABD ve müttefikleri tarafından Sovyet sonrası Avrasya’da jeopolitik çoğulculuğun sürdürülmesinin bölge devletleri ve hatta devletleri için daha fazla güvensizliğe ve sefalete yol açabileceği anlamına geliyor. daha fazla parçalanma. Çoğulculuk, farklı çıkarlar arasındaki rekabeti yöneten kurumlar ve kurallar olduğunda bir ülke içinde çalışır. Sovyet sonrası Avrasya’da çok fazla jeopolitik rekabet var, ancak bu rekabeti yönetecek üzerinde anlaşmaya varılmış kurumlar veya kurallar yok. Rusya’ya kadar, Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa ve aralarında sıkışıp kalan devletler, revize edilmiş bir bölgesel düzen üzerinde bir uzlaşmaya varırlarsa, Sovyet sonrası Avrasya bir istikrarsızlık ve çatışma kaynağı olmaya devam edecektir. Önerimiz, böyle bir uzlaşmanın henüz mümkün olabileceğini gösteriyor.
Orhan KAYA: Hoşça kalınız… 16 Aralık 2007 Hoşça kalınız… Kıymetli okuyucularım, Yaklaşık üç yıllık bir birliktelikten sonra sizlere veda etmek için bu yazımı kaleme alıyorum. Bu yazımda; 1-İnternette yazı yazmaya…
Arşiv
Mehmet KAYALI