OYAK – ÜYE – NEMA – TÜİK – ENAG – TCMB FAİZİ – BANKA MEVDUATI – EMS TEMSİLİ

Türkiye’nin en köklü ve en büyük tamamlayıcı mesleki emeklilik fonu olan Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK), 10 Mayıs 2026 tarihinde ilan ettiği %37,1’lik 2025 yılı nema oranıyla son 22 yılın en düşük ikinci nemasını verirken; sayısı 500 bini bulan muvazzaf ve emekli üyesinin beklentisini karşılayamamış halde.

OYAK’ın %37,1 neması; 2025 mali yılında Merkez Bankası (TCMB) politika faiz ortalaması %42,83, piyasadaki banka mevduat faizi %51,23’in ve OYAK Portföy Birinci Para Piyasası (TL) Fonu getirisi %51,28’in altında kalmıştır.

Kurumun yasal olmayan ancak gelenekselleşmiş verisi olan “resmi TÜFE’nin en az iki katı getiri sağlama” (TÜFEx2) kuralı (%61,78) yine gerçekleşmemiş; bağımsız akademisyenlerin oluşturduğu ve Metropoll’un Haziran 2022’de yaptığı ankette halkın %69’unun (https://www.gazeteduvar.com.tr/anket-sonucu-halkin-yuzde-69u-tuikin-enflasyon-rakamina-inanmiyor-galeri-1572152?p=5 ) verisine güvendiği ortaya çıkan ENAG’ın ilan ettiği %56,14’lük hayat pahalılığı eşiğine ise yaklaşılabilmiştir bile denemez.

Diğer getiri araçları karşısında sonuç bariz: OYAK, yapışkan hale gelmiş enflasyona karşı üyesinin birikimini koruyamamış, üyesinin birikimi rakam olarak büyüyor görünmesine [Hesapta Nominal Getiri (rakam büyüklüğü) Yanılsaması ve Market Sepetinde Azalma Gerçeği] rağmen piyasa alternatifleri karşısında ağır bir fırsat maliyeti zararı oluşmuştur, denilebilir.

Türkiye’de çalışanları tasarrufa özendirme; zorunlu birikim ve mesleki dayanışma sistemleri Türk Devlet geleneğinin asırlık bir yöntemi.

Türkiye’de Mesleki Yardımlaşma ve Tamamlayıcı Emeklilik Sistemleri Kronolojisi Şöyle:

2004-2025 YILLARI OYAK NEMASI – TÜFE – ENAG Karşılaştırması

OYAK yönetiminin finansal baskılama stratejisini anlamak için tarihsel verilerin diline bakmak gerekir. Aşağıdaki veri analizi, kurumsal genetiğin (TÜFEx2’nin) son yıllarda nasıl bozulduğunu tescillemektedir:

Çizelgede bulunan 2004-2025 yıllarını içeren 22 adet nemanın (Nema/TÜFE) oranı; 14 adedi TÜFEx2 ve üzeri, 8 adedi ikinin altı. İkinin altında olan oranların 2019 yılından itibaren (2021 yılı hariç) süreklileştiği, 2020’den başlayarak kamuoyuna veri sunan ENAG’ın verilerine dahi (2021 yılı hariç) ulaşamadığı görülmekte. “ENAG’a göre yıllık enflasyon %56,82… 3 Aralık 2025 İlker Karagöz ile Çalar Saat:

”

2018 mali yılı başında 25 bin lirası OYAK’ta bulunan bir üyenin dört farklı yöntemle getiri hesabı:

Çizelgeye bakınca ne görüyoruz ve bu durum hangi ekonomik kavramla izah edilir?

OYAK Böyleyken, Diğerleri Üye Birikimlerini Nasıl Yönetti?, örneklerle ona bakalım;

Küresel Bakış:

Üzerinde yaşadığımız Dünya daha çok bir savaş ortamı, kriz ortamı. Dünyaca ünlü tarihçi Will ve Ariel Durant çiftinin “Tarihin Dersleri (The Lessons of History, 1968)” kitabı s. 81’de “Yazılı tarihin son 3.421 yılında, sadece 268 yıl savaş görülmemiştir.”
(https://ia902806.us.archive.org/2/items/durant-will-the-lessons-of-history_202012/Durant%20Will%20-%20The%20Lessons%20of%20History.pdf) denilerek Dünya gerçeğini araştırmaya dayalı olarak ortaya koymuş haldeler. Dünya bütün şirketler, holdingleri emeklilik fonrarı için eşit şartlar sunuyor. Önemli olan şartlar altında rekabeti ortaya koyabilmekte. Dünyada “küresel koronavirüs salgını”, “bölgesel savaşlar” ve “tedarik zinciri krizleri” varsa, her şirket için vardır. Bakılacak yer, diğerlerinin nasıl baş ettikleri, başardıklarıdır.

Dünyadaki iyi yönetilen tamamlayıcı emeklilik sistemleri, küresel etkilere rağmen üyelerinin alım gücünü ülkelerindeki enflasyonun 2 ila 3 katı oranında artırmayı başarmışlardır:

Norveç Grafik: https://tr.tradingview.com/chart/?symbol=ECONOMICS%3ANOIRYY

Norveç Metin: https://www.nbim.no/en/news-and-insights/reports/2025/annual-report-2025/

Kanada Grafik: https://tr.tradingview.com/chart/?symbol=ECONOMICS%3ACAIRYY

Kanada Grafik-Metin: https://tr.investing.com/economic-calendar/allgemeiner-verbraucherpreisindex-(vpi)-1713

“CPP Investments, dünyanın en iyi performans gösteren emeklilik fonları arasında yer almaya devam ediyor.”
https://www.cppinvestments.com/newsroom/cpp-investments-continues-to-rank-among-the-worlds-top-performing-pension-funds/

Türkiye’den iki Örnek:

Türkiye İş Bankası Munzam Vakfı: Gelirlerini sadece iştirak temettülerine bağımlı kılmayıp profesyonelce çeşitlendirdiği için son 5 yılda enflasyonu kümülatif %34 aşmıştır. Ocak 2026 itibarıyla devletin resmi SGK emekli aylığı ortalaması 28.614 TL iken, İş Bankası munzam emeklisinin aylık ortalaması tam 75.000 TL’ye ulaşmış.

Kaynak: https://isemder.org.tr/announcement/detail/munzam-sandik-vakfimizin-2026-yili-icin-emekli-ayliklarina-yapilan-artislarla-ilgili-duyurusu

Koç Holding Emekli ve Yardım Sandığı Vakfı (KOE Fonu): Holding esas sözleşmesinin 19/c maddesi imtiyazı ve %2,35 doğrudan tepe ortaklığı piramit modeliyle tek bir yılda holdingden 432 Milyon TL net nakit tahsil etmiş ve bu sayede KOE fonunda parasını işleten ~48.000 aktif üye, 2025 yılını %46,92 net getiriyle kapatarak %30,89’luk enflasyonun üzerinde getiri sağlamış.

Kaynak:

1. Allianz Yaşam ve Emeklilik Koç Holding Emekli Vakfı Birinci Değişken Grup Emeklilik Yatırım Fonu: https://finansaldanismanlik.allianz.com.tr/allianz-fonlari/koe

2. Koç Holding Emekli Vakfı Birinci Değişken Grup Emeklilik Yatırım Fonu: https://fintables.com/fonlar/KOE

3. Koç İştirak Endeksi Emeklilik Yatırım Foru: https://fintables.com/fonlar/ALI

4. ALLIANZ YAŞAM VE EMEKLİLİK A.Ş. KOÇ HOLDİNG EMEKLİ VAKFI BİRİNCİ DEĞİŞKEN GRUP EMEKLİLİK YATIRIM FONU: https://yatirimci.ai/fon/emeklilik-fonlari/koe

5. Koç Holding, kar payı dağıtımına ilişkin önerisini açıkladı (20 Şub 2026-Trading Viev): https://tr.tradingview.com/news/matriks:6223226:0/

Nemaların Düşük Kalmasının Yapısal Nedenleri neler Olabilir?

1. Yönetimde ve Temsilde EMS Üyelerinin Olmayışı: OYAK varlıklarının %47’si Emekli Maaş Sistemi (EMS) üyelerine ait olmasına rağmen -ki bu oran 2025 nemasıyla birlikte %50’ye ulaşmış ve geçmiş de olabilir-, bu üyeler yönetim ve denetim mekanizmalarında doğrudan temsil edilmemesi, karar hakkından mahrum bırakılması.

       EMS Üyesinin Yönetimde Olmasını Gerektiren Temel Kanun, Sözleşme ve Yapılması Gerekli Değişiklikler:

• Anayasa: 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Kabul Yılı: 1982) – İlgili Madde: 35 (Mülkiyet Hakkı) (Anayasa, XII. Mülkiyet hakkı, MADDE 35- Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.)

https://cdn.tbmm.gov.tr/TbmmWeb/Yayinlar/Dosya/0e96a18f-24e8-41dd-ae87-18e19e3f4eb9.pdf

• OYAK Kanunu: 205 Sayılı Ordu Yardımlaşma Kurumu Kanunu (Kabul Yılı: 1961) Kanun’un 3. Maddesi’nde geçen “vazifeli daimi üyeler”den vazifeli ibaresi çıkarılarak EMS üyeleri kapsamalı.
• Ticaret Kanunu: 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu / TTK (Kabul Yılı: 2011) – İlgili Maddeler: 360 2. Belirli grupların yönetim kurulunda temsil edilmesi ve 434 III – Oy hakkı, 1. İlke, MADDE 434- (1) Pay sahipleri, oy haklarını genel kurulda, paylarının toplam itibarî değeriyle orantılı olarak kullanır. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/02/20110214-1-1.htm
• Medeni Kanun: 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu / TMK (Kabul Yılı: 2001) – İlgili Maddeler: 688 C. Birlikte mülkiyet I. Paylı mülkiyet 1. Genel kurallar Madde 688- Paylı mülkiyette birden çok kimse, maddî olarak bölünmüş olmayan bir şeyin tamamına belli paylarla maliktir. ve 691 c. Önemli yönetim işleri Madde 691- İşletme usulünün veya tarım türünün değiştirilmesi, adî kiraya veya ürün kirasına ilişkin sözleşmelerin yapılması veya feshi, toprağın ıslahı gibi önemli yönetim işleri için pay ve paydaş çoğunluğuyla karar verilmesi gerekir. Olağan yönetim sınırlarını aşan ve paylı malın değerinin veya yarar sağlamaya elverişliliğinin korunması için gerekli bakım, onarım ve yapı işlerinde de aynı çoğunluk aranır.

https://mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4721.pdf

• Uluslararası Hukuk: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) Ek 1 No’lu Protokol (Kabul Yılı: 1952) (Anayasa, Madde 90’a göre uygulanmak durumunda.)

2. İştirak Yönetimlerindeki Verimsizlik: Bazı ana kâr merkezlerinde uzun süredir rasyonel değerlemelerin yapılmayışı, kârlılık limitlerinin altında kalınması.

3. Tasarruf İlkesinin İhlali: İştiraklerde tasarruf tedbirlerine riayet edilmiyor, geçmiş yılların rasyolarına göre aşırı bağış ve yardımlarla fon havuzunu zayıflatıyor olabileceği.

4. Yönetim Giderleri: Dünya genelindeki büyük emeklilik fonları (Örneğin Norveç Varlık Fonu – NBIM, Hollanda Emeklilik Fonu – ABP veya Kanada Emeklilik Planı – CPPIB) ve profesyonel kurumsal yatırımcılar için “Yönetim Giderleri / Toplam Varlık Değeri (AUM)” oranının yıllık %0,15 ile %0,50 arasında kalması bekleniyorken, standartlar üzeri yönetim giderleri olabilir.

·        %0,20 ve altı: “Dünya Klasmanı” (Mükemmel verimlilik).

·        %0,20 – %0,50: “Makul/Normal” (Büyük ölçekli fonlar için kabul edilebilir).

·        %0,75 ve üzeri: “Pahalı” (Yönetim maliyetlerinin üyenin cebinden fazla pay aldığının işareti).
(1. https://www.oecd.org/content/dam/iops/en/working-papers/WP-42-Supervision-of-pension-funds%27-selected-investment-activities%20(1).pdf,

2. https://kpa-advisory.com/the-ambachtsheer-letter/view/do-you-know-how-much-it-costs-to-run-your-pension-organization,

3. https://www.pensionikeskus.ee/en/ii-pillar/funds-fees/funds-total-expense-ratio-comparison/)

5. Perakende sektörüne girişler, giderleri artırmış olabilir.

SONUÇ;

Bu yazı için araştırma yaparken Dr. Coşkun ULUSOY Dönemi’nde adeta gelenekselleşmiş TÜFEx2 kuralının sıradan bir hesap olmayıp, uluslararası kabul görmüş bir getiri hedefi olduğunu fark ettim.

OYAK’ı yeniden kurucu ayarlarına döndürmek için en az şu adımların atılması gereklidir, diye düşünüyorum:

• EMS Temsil Reformu: Kanun değişikliğiyle, fon varlıklarının 2024 verisine göre %47’sini -ki bu oran 2025 yılı neması ile artmış olabilir- oluşturan emekli üyelerin yönetim ve delege kurullarında doğrudan kontenjan hakkı tanımlanmalı.
• Olabilirse Katılımcı Tercihli Fon Sistemine Geçiş: Koç Vakfı örneğinde olduğu gibi, tek tip nema dayatması bitirilmeli; üyelere yaş ve risk profillerine göre paralarını Altın, Döviz, Kamu Borçlanma Araçları veya Endüstriyel İştirak fonlarında bölebilecekleri “Finansal Araç Seçim” imkanı tanınmalıdır.
• İştiraklerin Gözden Geçirilmesi: Zarar eden veya verimsiz yönetilen iştiraklerde sıkı bir mali denetim ve operasyonel tasarruf seferberliği başlatılmalı.

Yaşlılık Enflasyonu ve Harcama Sepeti Farkı (Silver Inflation)

Emeklilerin harcamaları yoğun olarak Sağlık, İlaç, Bakım, Yaşamsal Değişim ve Barınma gibi alanlardayken, emeklilik dönemindeki bir insanın harcama sepeti ile çalışan bir insanın sepeti aynı olabilir mi? Küresel ekonomi literatüründe bu harcama grubunun enflasyonuna Silver Inflation (Gümüş/Yaşlılık Enflasyonu) deniyor ve bu sepet her zaman resmi TÜFE’den çok daha yüksek olabiliyor. Dolayısıyla OYAK, tüm bunlara göre; özerk olarak hareket ederek askerlik gibi doğası gereğince zorlu ve yıpratıcı koşullarda gençliğini geçirmiş (tüketmiş) üyelerinin menfaatini koruyucu tedbirler geliştirmelidir, diyebiliriz.

Not: Kaynaklar, cümle içine kolaylıkla ulaşılması için yerleştirilmiştir.